۱۳۹۴ فروردین ۷, جمعه

حق انحصاری اِعمال خشونت

کارل اشمیت، فیلسوف سیاسی آلمانی، با الهام از ماکس وبر، هموطن جامعه شناسش، یکی از مشخصه های  دولت را "حق انحصاری اِعمال خشونت" (monopoly of violence) میداند. قبل از ظهور دولت های مدرن، خان ها و فیودالها و ملاها در اروپا، مطیع  پادشاه بودند ولی پادشاه بر عملکرد آنها نظارتی نداشت و چه بسا این گروه های قدرتمند مانند پادشاهانی کوچک بر جمعیت های بزرگی از مردم حکم می راندند. 

امروزه اساسی ترین مشخصه یک دولت، داشتن حق انحصاری در استفاده از ابزار خشونت و زور فیزیکی است: دستگیر کردن، بندی کردن، جریمه کردن، اعدام کردن، و کشتن با سلاح گرم (در میدان نبرد)، همه شامل وظایف دولت است. اگر مردم عام هر کس به رای خود سعی در تطبیق عدالت داشته باشند، جامعه به سوی بی ثباتی و ناامنی مدام خواهد رفت.

در افغانستان، به خاطر تسلط فرهنگ قبیله ای، «انتقام» یک ارزش است. در میان پشتونها، به خصوص، انتقام اساسی ترین اصل از اصول یازده گانه «پشتونوالی» است—هر چند در میان مردمان غیرپشتون نیز انتقام امری است رایج. اگر به زمینه تاریخی مساله ببینیم، حس انتقام جویی افغانها قابل درک است. در نبود یک دولت قوی که قانون را در تمام نقاط کشور تطبیق کند، مردم میکانیزم هایی را برای اجرای عدالت ایجاد میکنند. انتقام نوعی عدالت است برای مردمی که سیستم عدالت دولتی وجود ندارد تا از حقوق آنان پاسداری کند.

ملا نیازی در توجیه کشتن فرخنده به دست گروهی از مردم در کابل، به احساسات دینی عوام استناد میکند و قاتلان فرخنده را می ستاید. سپس برای اینکه صحبت خود را واضح کند یک مثال می آورد: کسی وقتی برادر انسان را می کشد، آدم طوری احساساتی می شود که تفنگ را برداشته و قاتل برادر را به رگبار می بندد. در این نوع موارد کسی نمی تواند راهت را بگیرد چون تو قاتل برادرت را می کشی و این امری است کاملاً موجه (نقل به مضمون، برای جزئیات به ویدیوی اصلی مراجعه شود).

در اینجا ملا نیازی، در حقیقت، در پی تشویق خشونت ورزی و بی بندوباری عمومی است. او که مدرک دکتری از الازهر دارد، میخواهد در کشور قانون جنگل و قبیله حاکم باشد و کسی به حق و عدالت و محکمه و قانون احترامی قایل نشود. این نوع ایده، در مخالفت مستقیم با تعریف دولت قرار دارد و دشمنی آشکار با نهاد دولت است. از دید ملا نیازی خشونت نه حق انحصاری دولت، بل ملکیتی است بی صاحب که هر کس میتواند آن را از آن خود کند. اراکین حکومتی، مثل معلم عطا، به جای اینکه ملاهایی چون ملا نیازی را مورد بازخواست قرار دهند، در حمایت آنها قدم علم کرده اند. تراژدی ما این است که دولت با دشمن دولت همدلی میکند.