۱۳۹۳ دی ۶, شنبه

خبرنگارم آرزوست

روزنامه چاپی یک مدیوم در حال انقراض است. در جایی مثل افغانستان، از قبل هم چندان رسانه پر تاثیری نبوده است. آینده در تصرف انترنت خواهد بود و هر کس که بتواند زودتر یک روزنامه الکترونیک مثل هافینگتون پست ایجاد کند در آینده رسانه های افغانستان جایگاه مهمی خواهد داشت. 

ولی بزرگترین مشکل رسانه های افغانستان، نه نبود آزادی بیان است و نه کمبود پول (دو چیزیکه اهالی رسانه دوست دارند همیشه درباره شان ناله کنند)، بلکه عدم موجودیت خبرنگاران حرفه ای است. بدین لحاظ حتی اگر با نیروهای موجود چنین سایتی هم ایجاد شود، ره به جایی نخواهد برد. 

در فرهنگ رسانه ای افغانستان هر کس که سواد خواندن و نوشتن داشت میتواند خبرنگار باشد. در حالیکه نوشتن خبر و گزارش یک مسلک کاری است مثل نجاری و بنایی و نیاز به فراگیری یک سری مهارت دارد. مهارت هایی که فقط با تمرین و تلمذ و کار تحت نظر یک ویراستار خبری (ادیتور) می شود به پختگی برسد. ویراستار نیز از جانورانی است که به خاطر شرایط خاص اقلیمی کشور، در افغانستان وجود ندارد. ما معمولاً پروف ریدر را ویراستار می گوییم، کسانیکه شغلشان یافتن خطاهای املایی و کامه های فراموش شده است. وظیفه یی که ربطی به ویراستاری ندارد. 

خلاصه خبرنگاری شاعری نیست که هر کس که بتواند چیزی روی کاغذ سیاه کند از عهده آن برآید. من هنوز در رسانه های افغانستان یک گزارش  نخوانده ام که مثل گزارش باشد. اگر  خواسته باشم از  میان تمام خبرنگاران افغانستان یک نفر را که لیاقت عنوان ژورنالیست را دارد نام ببرم ملیار صادق آزاد خبرنگار بی بی سی است. بقیه همه، در بهترین حالت، نظرنگار هستند. البته تعدادی هستند که استعداد و توانایی گزارشگری را دارند ولی چون ادیتور ندارند نوشته های شان خام، پراکنده، و غیرمنسجم نشر می شوند. 

میخواستم درباره روزنامه های الکترونیک بنویسم که دهنم باز شد و خبرنگاران بیچاره را مورد هدف قرار دادم. درباره رسانه های افغانستان باید روزی چیزی جدی بنویسم.  

۱۳۹۳ آذر ۱۹, چهارشنبه

دو پدیده وایرل در یک هفته

در چند روز گذشته دو عکس که ابتدا در فیسبوک افغانی ظاهر گشتند تبدیل شدند به پدیده های وایرل. این عکسها به سرعت دست به دست شدند و هزاران نفر در رسانه های اجتماعی آنها را شریک کردند تا اینکه به رسانه های ملی و بعد به رسانه های بین المللی درز کردند و تبدیل شدند به چیزی که امروز وایرل (viral) می گویند: اول عکس دختری در غرب کابل که با ساقهای برهنه به خیابان برآمد و دیگری عکس عباس علیزاده رزمی کاری که شباهت عجیبی به بروس لی دارد. داستان این دو عکس را تا هنوز از جمله بی بی سی، واشنگتن پست، الجزیره و رویترز ( از طریق آن صدها نشریه دیگر) نشر کرده اند.

کلمه وایرل از ویروس گرفته شده و به معنای پخش یک محتوای آنلاین توسط کاربران انترنتی است طوری که شیوه شهره شدن آن مانند شیوع یک ویروس واگیر است. با آنکه هر روز صدها و یا هزارها ویدیو، عکس، مقاله، میم، گیف.... در انترنت وایرل می شوند ولی تا جایی که من می دانم در سایتهای اجتماعی افغانی این شاید اولین باری باشد که یک محتوا به این شکل به یک پدیده رسانه ای تبدیل می شود. بیش از هر چیزی این مساله نشانگر همه گیر شدن رسانه های اجتماعی در افغانستان و نفوذ این رسانه ها در شکل دادن سلیقه و ذایقه خبری مخاطبهای افغان است. تولید وایرل به معنای مبتلا شدن به ویروس رسانه های اجتماعی است--چیزی که فی حد ذاته امر مبارکی است.

در آمریکا سایتهای ردیت (reddit)، بزفید (buzzfeed)، گاکر (gawker) در کنار صدها سایت دیگر محلی است برای کشف محتویات وایرل. در ایران سایت «بالاترین» چینن نقشی را دارد. در افغانستان، چون هنوز کاربران انترنتی ما کم هستند به حدی نیستیم که هر روز محتوای وایرل تولید کنیم ولی با در نظر گرفتن رشد رسانه های اجتماعی در کشور میتوان پیش بینی کرد که در آينده های نه زیاد دور یک نوع خرده فرهنگ آنلاین در میان کاربران افغان هم ایجاد خواهد شد.

برخی لینکهای مربوط به این دو داستان:

http://www.bbc.com/news/blogs-trending-30399682?ocid=socialflow_twitter
http://www.ibtimes.co.in/photos-young-girl-revealing-bare-legs-goes-viral-kabul-616532
http://www.csmonitor.com/World/Global-News/2014/1210/Watch-the-Afghan-Bruce-Lee-Abbas-Alizada
http://www.reuters.com/article/2014/12/09/us-afghanistan-brucelee-idUSKBN0JN1Z420141209
http://www.nydailynews.com/news/world/meet-bruce-lee-modern-day-doppelganger-article-1.2038148