در سال ۲۰۰۶ سران کشورهای ایران، افغانستان و تاجیکستان در شهر دوشنبه خبر از راهاندازی یک شبکهی تلویزیونی فارسیزبان دادند که بهطور مشترک برای هر سه کشور برنامه پخش خواهد کرد. این تلویزیون با گذشت چهارسال هنوز راهاندازی نشده است. گذشته از مشکلات فنی، چالشهای مهمتری هم در ایجاد چنین تلویزیونی وجود دارد که برخی از آنها به سیاستهای فرهنگی هر سه کشور مربوط میشوند.
طرح اصلی این تلویزیون از سوی محمود احمدینژاد، رئیس جمهور ایران مطرح شد و خیلی زود همتایان افغان و تاجیک از آن استقبال کردند. طبق توافقهای هر سه کشور، قرار است منابع مالی این تلویزیون از سوی جمهوری اسلامی ایران و ساختمان مرکزی این تلویزیون در شهر دوشنبه از سوی دولت تاجیکستان تأمین شود، ولی در این میان نقش افغانستان در این تلویزیون زیاد روشن نیست. با آنکه حامد کرزای در ابتدا از پیشنهاد آقای احمدینژاد حمایت کرد، اما بعدها مسئولان دولت در کابل به سهمگیری در چنین پروژهای تمایل زیادی نشان
ندادند، هر چند هنوز آن را بهطور کلی رد هم نکردهاند.
شرکای عجیب
در میان این سه شریک، دولت ایران یک کشور به شدت مذهبی است. تاجیکستان کاملاً سکولار است و افغانستان کشور بحران زدهای است که میان ایمان مذهبی و اساس دموکراسی سرگردان است. دولت ایران نسبت به دولتهای افغانستان و تاجیکستان، از حیث مالی و نیروی انسانی در جایگاه بهتری قرار دارد. ایران هماکنون در کنار دهها تلویزیون داخلی، صاحب چندین شبکهی بینالمللی از جمله «العالم» به زبان عربی و «پرستی وی» به زبان انگلیسی است که از طریق ماهواره پخش میشوند.
دولت ایران از تلویزیون همواره بهعنوان یکی از سلاحهای ایدئولوژیک برای مقابله با آنچه «رسانههای استکبار جهانی» میخواند استفاده کرده است. از همین رو تجربه، دانش و نیروی متخصص ایران در زمینهی تولیدات تلویزیونی از هر نگاه بیشتر از تاجیکستان و افغانستان است.
تاجیکستان اما کشور کوچکی است با دولت سکولار و بنیادهای اقتصادی و فرهنگی ضعیف. ایران از نگاه اقتصادی و فرهنگی در تاجیکستان نقش پررنگی دارد. چندین پروژهی بزرگ اقتصادی در زمینههای انرژی و تولیدات غذایی از سوی ایران در تاجیکستان احداث شده است و تلویزیونهای محلی تاجیکستان بهطور مرتب سریالهای تلویزیونی ایرانی را پخش میکنند.
افغانستان اما نسبت به هر دو کشور همسایهاش از شرایط فرهنگی و سیاسی متفاوتی برخوردار است. این کشور با یک دولت ناکام و بنیادهای اقتصادی و فرهنگی فروپاشیده نقش ضعیفی در این تلویزیون به عهده خواهد داشت. گذشته از همه، دولت افغانستان اخیراً حتی نسبت به اشتراک در چنین پروژهای اظهار بیعلاقگی کرده است. طبق اظهارات سفیر ایران در تاجیکستان، دولت افغانستان خواسته است این تلویزیون به زبان پشتو هم برنامه پخش کند.
مشکل زبان پشتو
هرچند هنوز مسئولان این تلویزیون مشکلات تکنیکی را دلیل اصلی در تأخیر در راهاندازی شبکهی تلویزیونی مشترک سه کشور همزبان اعلام کردهاند، ولی به نظر میرسد پافشاری دولت افغانستان در گنجاندن زبان پشتو در برنامههای پخش این تلویزیون باعث اختلافات اصلی در راهاندازی این پروژهی بزرگ فرهنگی شده است. سفیر ایران در تاجیکستان آقای علی اصغر شعردوست به خبرگزاری نیمه رسمی «فارس» گفته است: «برخی از مقامات افغانستان، با مطرح کردن مسائل قومی، تلاش میکنند تا این شبکهی تلویزیونی به زبانهای دیگری نیز برنامههای خود را پخش کند که این امر با اهداف و توافقات سران سه کشور فارسیزبان در راه اندازی این شبکه تلویزیونی سازگار نیست.»
او که قرار است برای حل این معضل به زودی به کابل سفر کند، گفته است طبق توافق اصلی، زبان این تلویزیون، فارسی است و برنامهها با گویشهای ایرانی، تاجیکی و دری پخش خواهد شد. او افزوده است: «اگر چنین باشد ما در ایران دهها زبان داریم که هرکدام جمعیت کثیری دارند؛ مثلاً عرب، ترک، کرد، لر، ترکمن و غیره؛ در صورتی که تقاضای مسئولان افغانی قبول شود، پس این تلویزیون باید به تمام زبانهای رایج در ایران، برنامه پخش کند که این امری غیر ممکن است.»
دو سال پیش دولت افغانستان روی شبکه بیبیسی فارسی نیز فشارهای زیادی آورد تا این تلویزیون به زبان پشتو نیز برنامه داشته باشد، ولی در این امر توفیقی حاصل نکرد. معلوم نیست که اینبار تا چه اندازه دولت افغانستان بر موضع خود ایستادگی خواهد کرد. سید مخدوم رهین، وزیر اطلاعات و فرهنگ افغانستان گفته است که راهاندازی این تلویزیون در صورتی اقدامی نیک خواهد بود که «نیازهای ملی» افغانستان را برآورده کند.
مشکل سیاسی و فرهنگی
بدون شک دولت ایران ایدهی راهاندازی این تلویزیون را برای دنبال کردن اهداف سیاسی خود مطرح کرده است. از هماکنون میشود پیشبینی کرد که این تلویزیون بیش از آنکه بازتابدهندهی فرهنگ تاجیکستان و افغانستان باشد، محل تبلیغ فرهنگ و سیاستهای ایران در منطقه خواهد بود. ایران بهخوبی از اهمیت تبلیغات رسانهای آگاه است. اکنون چندین تلویزیون با حمایت آشکار ایران در کابل فعالیت میکنند و همواره دیدگاههای سیاسی جمهوری اسلامی را انتشار میدهند. بهعنوان نمونه در بحران جلوگیری از تانکرهای نفت در ایران، تمام رسانههای افغانستان از این پیشآمد انتقاد کردند ولی تلویزیونهای «تمدن» و «نور» (که گفته میشود با حمایت مالی جمهوری اسلامی فعالیت میکنند) از مواضع دولت ایران حمایت کردند. ایران میخواهد با راهاندازی این تلویزیون، دایرهی نفوذش را در منطقه گسترش بدهد. این شاید دلیل دیگر بیعلاقگی مقامات افغان در سهمگیری در این تلویزیون باشد.
در ایران سالی ۳۰۰ فیلم سینمایی و چهارهزار ساعت مجموعهی تلویزیونی تولید میشود. با آنکه این کشور در تولیدات تلویزیونی دست بالایی دارد، ولی ضوابط سختگیرانهی جمهوری اسلامی در مسایل مذهبی کار این تلویزیون را با مشکل جدی مواجه خواهد کرد. پس از روی کار آمدن محمود احمدینژاد به تلویزیون رسمی ایران دستور داده شده است که مجریان زن تلویزیون نباید آرایش کنند و از پخش موسیقی هم باید کاسته شود. در حالیکه در کشورهای ایران و افغانستان نشان دادن رقص و آواز زنان بیحجاب در تلویزیون یک امر معمول و پذیرفته شده است.
طبق گزارشهای منابع ایرانی و تاجیک، این تلویزیون با سرمایهی دو و نیم میلیون دلار و ۱۱۰ کارمند کارش را در نوروز امسال آغاز خواهد کرد. وسایل تکنیکی این تلویزیون قبلاً توسط ایران از آلمان خریداری شده است و یک تیم از متخصصان آلمانی در حال نصب آن وسایل در دفتر مرکزی تلویزیون در شهر دوشنبه هستند.
معلوم نیست آیا در نهایت در نوروز امسال برنامههای این تلویزیون به روی آنتن خواهد رفت یا خیر. از قراین معلوم است که این بار ایران و تاجیکستان منتظر افغانستان نخواهند ماند و این تلویزیون را حتی بدون حضور این کشور افتتاح خواهند کرد.
رادیو زمانه
0 comments:
ارسال يک نظر